Reflü ve astım arasındaki bağlantı, özellikle gece öksürükle uyanan, sabahları hırıltı hisseden ya da astım tedavisine rağmen nefes darlığı yaşamaya devam eden kişilerin sıkça merak ettiği bir konudur. Mide içeriğinin yemek borusuna (özofagus) geri kaçması bazı kişilerde hava yollarını da etkileyebilir; ancak her nefes darlığının nedeni reflü değildir ve değerlendirme dikkatle yapılmalıdır.
Kısa cevap: Reflü ve astım birbirini etkileyebilen iki durumdur. Yemek borusuna kaçan asit, bazı kişilerde öksürüğü ve hava yolu daralmasını tetikleyerek astımı kötüleştirebilir; şiddetli öksürük nöbetleri ve bazı ilaçlar da reflüyü artırabilir. Bu ilişkinin sizde geçerli olup olmadığına göğüs hastalıkları ve reflü değerlendirmesi birlikte karar verir.
Reflü ve Astım Nasıl Birbirini Etkiler?
Gastroözofageal reflü hastalığında alt yemek borusu kapağının (alt özofagus sfinkteri, LES) gevşemesiyle mide içeriği yukarı kaçar. Bu içerik bazı kişilerde boğaza kadar ulaşabilir ve çok küçük miktarlarda nefes yollarına kaçarak (mikroaspirasyon) tahrişe yol açabilir.
İkinci bir yol da sinir refleksidir. Yemek borusunun alt ucundaki asit, ortak sinir bağlantıları üzerinden hava yollarında daralma ve öksürük refleksini uyarabilir. Yani asidin akciğere ulaşması şart değildir; yemek borusundaki tahriş bile bazı kişilerde nefes yollarını hassaslaştırabilir.
İlişki tek yönlü de değildir. Astım atağında güçlü öksürük ve zorlu nefes alıp verme karın içi basıncını artırarak reflüyü kolaylaştırabilir. Bazı solunum ilaçlarının yemek borusu kapağı üzerinde gevşetici etkisi olabileceği de bilinmektedir; bu nedenle ilaçlarınızı hekiminize danışmadan değiştirmemeniz önemlidir.
- Asidin mikroaspirasyonla hava yollarını tahriş etmesi
- Yemek borusundan kaynaklanan sinir refleksiyle hava yolu daralması
- Öksürük nöbetleri sırasında karın içi basıncın artması
- Gece yatar pozisyonda reflünün kolaylaşması
Hangi Belirtiler Reflüye Bağlı Astımı Düşündürür?
Astım belirtilerinin reflüyle ilişkili olabileceğini düşündüren bazı ipuçları vardır. Bunlar tek başına tanı koydurmaz, ancak hekiminizle paylaşmanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.
- Nefes darlığı ya da öksürüğün yemekten sonra veya yatınca artması
- Gece uykudan öksürük veya boğulma hissiyle uyanma
- Göğüs kemiği arkasında yanma (pirozis) ve ağıza ekşi su gelmesiyle birlikte görülen astım atakları
- Ses kısıklığı, boğaz temizleme ihtiyacı ve sabah boğaz ağrısı
- Uygun astım tedavisine rağmen belirtilerin kontrol altına alınamaması
Gece yaşanan belirtiler ayrı bir başlık hak eder; uykuda yanma ve boğulma hissini gece reflüsü yazımızda ayrıntılı ele aldık. Boğazdan genize uzanan belirtiler için de reflünün genizden akıntı ve kulak ağrısıyla ilişkisini inceleyebilirsiniz. Bazı kişilerde yanma hiç olmadan yalnızca boğaz ve gırtlak belirtileri görülebilir; buna sessiz reflü (laringofaringeal reflü) denir.
Nefes Darlığı Her Zaman Reflüden mi Kaynaklanır?
Hayır. Nefes darlığının kalp hastalıkları, akciğer hastalıkları, alerjiler, kansızlık ve kaygı bozuklukları gibi pek çok nedeni olabilir. Reflüye bağlı olduğu düşünülen atipik belirtilerin gerçekten reflüden kaynaklandığı her zaman kesin değildir.
Bu nedenle değerlendirme genellikle göğüs hastalıkları uzmanıyla birlikte yürütülür. Solunum fonksiyon testleri astımın durumunu, reflüye yönelik tetkikler ise asit kaçışının varlığını gösterir. Gerektiğinde kulak burun boğaz ve kardiyoloji görüşü de alınır.
Reflü ve Astımda Tanı ve Tedavi Yaklaşımı
Tipik reflü belirtileri olan ve alarm bulgusu taşımayan kişilerde hekim, birkaç haftalık asit baskılayıcı deneme tedavisiyle başlayabilir. Yanıt alınması reflüyü destekler ama kesin tanı koydurmaz. Belirtiler sürerse endoskopi ya da 24 saatlik pH-impedans ölçümü gibi tetkikler gündeme gelir.
Reflü belirtisi olmayan astımlı kişilerde yalnızca astım kontrolü için rutin asit baskılayıcı kullanımı genellikle önerilmez. Buna karşılık reflüsü kanıtlanmış ve astımı zor kontrol edilen seçilmiş hastalarda reflü tedavisi solunum belirtilerine katkı sağlayabilir. Tedavinin hangi basamaklardan oluştuğunu ilaçtan cerrahiye reflü tedavisi seçenekleri yazısında bulabilirsiniz.
Günlük hayatta uygulanabilecek adımlar da önemlidir: akşam yemeğini yatmadan 2–3 saat önce bitirmek, porsiyonları küçültmek, gece belirtisi varsa yatak başını blokla 15–20 cm yükseltmek ve sigarayı bırakmak hem reflüye hem astıma olumlu yansır. Fazla kilo varsa kilo vermek de etkili önlemlerdendir. Reflünün genel tablosunu reflü hastalığı nedir yazımızda özetledik.
Astım ilaçlarınızı ya da asit baskılayıcılarınızı kendi başınıza bırakmamalısınız; doz ve süre kararları hekiminizle birlikte planlanır. Yemek sonrası artan rahatsızlıklar için reflüde geğirme ve şişkinlik yazımız da fikir verebilir.
Gece öksürüğü ve nefes darlığınızın reflüyle bağlantılı olup olmadığını öğrenmek için muayene randevusu oluşturabilirsiniz.
Ne Zaman Doktora Başvurmalı?
- Göğüs ağrısı, özellikle eforla, nefes darlığı, terleme veya kola-çeneye yayılmayla birlikteyse: önce kalp nedenleri dışlanmalıdır, vakit kaybetmeden 112'yi arayın
- İlaçlara rağmen geçmeyen ya da giderek artan nefes darlığı
- Yutma güçlüğü veya yutarken ağrı
- İstemsiz kilo kaybı, kan kusma veya siyah dışkı
- 50 yaş üstünde yeni başlayan reflü belirtileri
Sık Sorulan Sorular
Reflü tedavisi astım ilaçlarının yerini alır mı?
Hayır. Reflü tedavisi, reflüsü olan seçilmiş astımlı kişilerde belirtilere katkı sağlayabilir; ancak astım ilaçlarının yerini tutmaz. Solunum ilaçlarınızın düzenlenmesi göğüs hastalıkları uzmanının, reflü tedavisinin planlanması ise ilgili hekimin değerlendirmesiyle ayrı ayrı yapılır.
Gece öksürüğü reflünün işareti olabilir mi?
Olabilir. Yatar pozisyonda mide içeriği daha kolay yukarı kaçtığı için reflü bazı kişilerde gece öksürüğü ve boğulma hissiyle kendini gösterir. Ancak gece öksürüğü astım, alerji veya genizden akıntıyla da ilişkili olabildiğinden nedeni muayene ve tetkiklerle netleştirilmelidir.
Reflü ameliyatı astımı olan kişilere yapılabilir mi?
Testlerle kanıtlanmış reflüsü olan ve ilaç tedavisinden yeterli fayda görmeyen seçilmiş astımlı hastalarda ameliyat değerlendirilebilir. Karar verilmeden önce astımın kontrol altında olması, solunum durumunun anesteziye uygunluğu ve reflünün belirtilerle ilişkisi dikkatle incelenir.
Özetlemek gerekirse, reflü ve astım birbirini kötüleştirebilen, ancak her zaman birlikte görülmeyen iki durumdur. Nefes darlığınızın nedeni göğüs hastalıkları ve reflü değerlendirmesiyle birlikte netleştirildiğinde tedavi size özel ve basamaklı olarak planlanabilir. Genel bilgi için reflü hastalığı tedavi sayfamızı da inceleyebilirsiniz.
Reflü ve Astım İlişkisi İçin Değerlendirme Alın
Öksürük, hırıltı ve yanmanın aynı anda yaşandığı durumlarda Doç. Dr. Vahit Mutlu ile Ataşehir/İstanbul'daki muayenehanede reflü yönünden değerlendirme planlamak için iletişim sayfasını kullanabilir, 0533 895 49 00 numarasını arayabilir ya da WhatsApp üzerinden yazabilirsiniz.
Tıbbi Bilgilendirme
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavinin yerine geçmez. Size uygun yaklaşım, muayene ve gerekli tetkiklerin ardından hekiminizle birlikte belirlenir.